يلدا لغت سرياني است به معني ميلاد و چون شب يلدا، با ميلاد مسيح تطبيق مي‌كرده، از اين رو بدين نام ناميده‌اند. البته این شب در بین مردم این سرزمین به " شب چله" معروف است.

در ايران باستان، براي دي ماه چهار جشن وجود داشت كه شامل روزهاي اول، هشتم، پانزدهم و بيست و سوم اين ماه بود. اما امروزه، ايرانيان تنها نخستين روز دي ماه، يعني درازترين شب اول زمستان كه ( شب يلدا، آخرين شب پاييز، پايان قوس، آغاز جدي ) است، را جشن مي‌گيرند. در اصطلاح قديم، شب اول زمستان را شب چله مي‌گويند.

 مردم، زمستان را در حقيقت دوماه يا دوبخش مي‌دانند كه 40روز اول را چله بزرگ و 40 روز آخر را كه مصادف با جشن سده است، چله كوچك مي‌نامند.

اگر نگاهی اجمالی به تاریخ گذشتگان داشته باشیم پيشينيان براين باور بودند كه در اين شب، فرشته بدي‌ها ( اهريمن) با فرشته‌ي خوبي‌ها ( امشاسپندان ) به جنگ مي‌پردازند و در اين نبرد طولاني كه برابر درازترين شب سال است، بالاخره فرشته‌ي خوبي‌ها، اهريمن را شكست داده و تاريكي از روشنايي شكست مي‌خورد و صبح بعد زاده شدن مجدد خورشيد، آغاز مي‌گردد. زايش خورشيد و آغاز دي را، آيين‌ها و فرهنگ‌هاي بسياري از سرزمين كهن، آغاز سال قرار داده‌اند و به شگون روزي كه خورشيد از چنگ شب‌هاي اهريمني نجات مي‌يافت، روزي مقدس براي مهرپرستان بود.

جشن شب چله، بعد از نوروز تنها جشني است كه همواره در ميان ايرانيان پايدار مانده است و یکی از دلایل آن را می توان پايان كار كشاورزان و برداشت محصولات خود و آغاز فصل استراحت آنها دانست كه با مهاجرت روستاييان به شهر، اين جشن كه يادآور روزگاران گذشته ايرانيان است، به ميان مردم شهر نشين نيز رخنه كرده و پايدار مانده است.

رقیه سعیدی  که دارای 81 سال سن می باشد در خصوص آداب و رسوم گذشتگان در شب یلدا به خبرنگار سایت اطلاع رسانی فرمانداری این چنین می گوید: در قدیم الایام در بین گذشتگان برخی آداب و رسومی انجام می شد که بر شیرینی و خاطره انگیزبودن این شب می افزود به طوری که کوچکتر ها با حضور در خانه بزرگترها و جمع شدن بر زیر یک کرسی(میزی که در زیر آن زغال قرار می دادند و بر روی آن پتویی می انداختند و افراد خانه با قرار دادن پاهای خود بر زیر پتو احساس سردی نمی کردند) و ریختن انواع شیرینی ها، حلواها بادام و گردو، سنجد، انار، هندوانه، به ، سیب بر روی کرسی وخوردن آنها و تعریف کردن خاطره ها و ضرب المثل گفتنها آن شب را می گذرانیدند.

وی ادامه داد: یکی دیگر از رسوم های زیبای گذشتگان در شب یلدا، "متل خوانی" بزرگترها برای کوچکترها بود؛ اگر چه در آن روزها در کمترخانه ای تلویزیون پیدا می شد اما برگزاری این رسم و رسومات موجب صمیمی تر شدن افراد خانواده ها با یکدیگر و همچینین به جای آوردن صله رحم در بین فامیل ها می شد که متاسفانه امروزه اگر چه این دید و بازدیدها و به جای آوردن صله رحم در دیگر ایام سال بسیار کم رنگ شده است، در این شب به یادماندنی نیز بیشتر دیده می شود که کوچکترها با آوردن بهانه هایی از بهره مندی از لذت ها و خاطره های این شب سر باز می زنند.

 سعیدی همچنین به غذای مخصوص این شب در قدیم اشاره کرد و تصریح کرد: در قدیم غذای مخصوص این شب "کوفته" بود و اگر در هر خانه ای حضور می یافتی این غذا را بر سر سفره همه مشاهده می کردی اما اکنون این سنت دیرینه کمرنگ شده و برنج جای آن را گرفته است.

وي به مراسمي که براي نوعروسان از سوي خانواده داماد گرفته مي‌شد، اشاره کرد و گفت: در اين شب خانواده داماد براي خانواده عروس "چيله ليق" مي‌برند که در داخل سيني که داخل آن را با پرده سفيد يا پارچه گلدوزي شده مي‌پوشانند چيزهايي متشکل از شاهدانه، گندم، تخمه آفتاب گردان، باسلوق، چهارشنبه يميشي (تنقلات مانند نخود، کشمش، بادام، گردو) حلواي گردو و هويج، هندوانه، خلعت (پارچه) و اگر خانواده ثروتمند باشد انگشتر طلا مي‌گذارند و در کنار هم و با شادي مي‌خورند.

وي ادامه داد: در قبال اين هدايا خانواده عروس به عنوان تشکر از خانواده داماد مي‌گويند "اولري آباد اولسون، الله هميشه دلخوش لوخ ورسين."

این بانوی مسن در خاتمه سخنان خود بر افزایش دوستی و صمیمیت افراد خانواده ها و آشنایان تاکید کرد و خاطر نشان ساخت: اگر چه در زمان حاضر خانواده ها با دغدغه های فراوانی مواجه می باشند اما از کلیه مردم در خواست دارم که رسم و رسومات قدیمی در ایام مختلف را به خوبی اجرا کنند چرا که این رسم و رسومات موجب از بین بردن کینه و کدورت در بین افراد شده و حتی اگر چه برای مدت اندکی ولی تمام دغدغه های فکری را از انسان دور می کند.